Home>Project>Gemeenteplein, Edegem
{"slide_to_show":"1","slide_to_scroll":"1","autoplay":"true","autoplay_speed":"3000","fade":"false","speed":"300","arrows":"true","dots":"false","loop":"true","nav_slide_column":5,"rtl":"false"}

Gemeenteplein, Edegem


De vernieuwing van het Gemeenteplein in Edegem was een deel van een ruimer project, met name de renovatie van een gemeentelijk administratief centrum langsheen het plein en de bouw van een horecapaviljoen op het plein. Deze ingrepen creëerden een unieke opportuniteit om de vormgeving van gebouwen en plein op elkaar af te stemmen tot een ‘architectuur van de publieke ruimte’. 

De gemeente Edegem selecteerde een ontwerper voor het Gemeenteplein via de procedure van de Open Oproep van de Vlaams Bouwmeester (maart-november 2009). Ze gaf het geselecteerde ontwerp mee aan de kandidaten van een PPS-wedstrijd voor de renovatie van een gemeentelijk administratief centrum langsheen het plein en de bouw van een horecapaviljoen op het plein. Op die manier werden gebouwen en plein samen gerealiseerd via de PPS-partner. Die werkwijze resulteerde in een merkwaardige synergie tussen beide programmaonderdelen.

Driehoekig plantsoen

Het Gemeenteplein van Edegem is – in tegenstelling tot de rest van het centrum – een betrekkelijk moderne ingreep. Twee straten en een kerkwegel bepalen de driehoekige vorm. Op de driehoek heeft ooit bebouwing gestaan. De voorgevel van het gemeentehuis werd naar de oude centrumstraten, de kerk en het Hof ter Linden, één van de vele lusthoven in deze groene gemeente, gericht. Het staat dus met zijn rug naar het Gemeenteplein. Vervolgens werd een rooilijn ontwikkeld die een driehoekig plantsoen liet ontstaan te midden van drie straten. Op de nieuwe zijde kwamen een gemeenteschool en een vleugel voor de administratieve diensten van de gemeente inclusief de politie, die het oude gemeentehuis ontgroeid waren. Het plantsoen werd gaandeweg een parking, maar toch ook de plaats voor de wekelijkse markt en de jaarlijkse kermis.

Autovrije ruimte

Door de eliminatie van een overbodige straat tussen het oude gemeentehuis en het nieuwe administratief centrum is deze ruimte bij het centrale plein gevoegd. Ook de schooluitgangen komen hierdoor op een autovrije ruimte uit.

Voor de groenstructuur is gekozen voor boomclusters en solitaire bomen. Hierdoor ontstaan nieuwe zichtassen naar het nieuwe administratief centrum en is het autovrije plein maximaal aan de centrumsfeer gekoppeld. Tegelijkertijd blijft er voldoende polyvalentie voor de opstelling van de markt en evenementen. Het horecapaviljoen werd optimaal ingeplant aan de ‘achterzijde’ van het gemeentehuis en ervan gescheiden door een patio.

Eén conceptueel geheel

De architecten speelden maximaal in op het autovrije plein en namen de suggestie over om het dak van het horecapaviljoen toegankelijk te maken. Het administratief gebouw kijkt via een grote glazen partij uit op het hart van het plein. Ook de raadzaal, in een overkraging op de hoogste verdieping, richt zich naar het plein. Net zoals het toegankelijke dak van het paviljoen heeft de refter van het gemeentehuis een terras boven een verruimde luifel die de ingang markeert. Door deze ‘vormrijm’ worden het oude en nieuwe gemeentehuis subtiel aan elkaar gelinkt. Het horecapaviljoen aan de achterzijde van het oude gemeentehuis geeft dit gebouw een ‘voorkant’, een nieuwe oriëntatie naar het plein.

De architecten schrijven hierover: ‘De drie deelprojecten plein-café-gemeentehuis vormen conceptueel één geheel. Het nieuwe gemeentehuis ligt aan een hoek van het plein. Om deze teruggetrokken positie ruimtelijk te versterken is de linkervleugel 5 m naar voren uitgebouwd overeenkomstig de bepalingen van het RUP. Het gelijkvloers en de eerste verdieping van de rechtervleugel zijn volledig beglaasd waardoor de grens tussen buiten en binnen vervaagt. De beglaasde gevel en het balkon van de eerste verdieping plooien zich om een bestaande amberboom heen, de publiekstoegang in de oksel zit beschut onder de boom en de luifel. Rechtsboven toornt de meer gesloten raadzaalconstructie in overkraging uit over het plein. Dit houdt een duidelijk gebaar in maar het duidt ook de overgangszone tussen het publieke forum en het open huis voor de gemeente. En door het gebouw daar ook los te trekken van de rechterbuur ontstaat een bijkomende toegang tot de achterliggende school. Alles is dus in het werk gesteld om een volwaardig publiek gebouw te realiseren. Donkere baksteen en alu-kleurig schrijnwerk in een rustige gevelgeleding ondersteunen dit statuut met een eigen présence. (…) Het oude gemeentehuis is als solitair gebouw beschermd als landschap. Op de grote kasseivlakte is een ovaal tapijt van grijs graniet aangebracht met daarop het oude gemeentehuis. De trouwzaal op de tweede verdieping behoudt haar ceremoniële functie. Op het gelijkvloers is het gebouw uitgebreid met een lichte stalen paviljoenconstructie waar het plein met gemak ruimtelijk doorheen loopt. Oud en nieuw raken elkaar slechts plaatselijk. Een boom in de patio overschaduwt het dakterras en biedt samen met de royale luifel de nodige beschutting. Het omarmen van de boom en de nadrukkelijke luifel verwijzen overigens naar het nieuwe gemeentehuis. Een rechtstreeks diagonaal zicht bindt beide inkompartijen en hun achterliggende ruimten.’

Dorp in de stad

Omdat Edegem zich als dorp in de stad presenteert, is gepoogd deze identiteit ook in het ontwerp van het Gemeenteplein tot uiting te laten komen: veel groen op een stenige stedelijke vloer. De groenstructuur is gebaseerd op de parksfeer van een Engelse landschapstuin: groene massieven waar de ruimte omheen vloeit. Het ontwerp verwijst hiermee ook naar de parken in deze groene gemeente in de zuidrand van Antwerpen. Slingerende goten en banken verbeelden verder deze ’vloeibare’ ruimte. Een gelijkgrondse aansluiting aan de zijstraat (zonder verhoogde boordsteen) laat toe dat fietsers en voetgangers het plein in alle richtingen kunnen gebruiken.

Het eindresultaat is een plein dat leeft, dankzij de menging van de schoolgaande jeugd, de bezoekers van het gemeentehuis, de winkels en de horeca. Het plein vervult zijn sociale functie met wekelijkse markten, feesten en talrijke lokale evenementen zoals Rock@Edegem of Edegem Zingt. Lange zitbanken maken dat er altijd plaats is voor iedereen. Dat leven zorgt voor kleur op het plein. De vloer van het plein is daarom een bescheiden canvas met grijsblauwe tot okergrijze tinten.