Home>Project>Harmoniepark, Antwerpen
{"slide_to_show":"1","slide_to_scroll":"1","autoplay":"true","autoplay_speed":"3000","fade":"false","speed":"300","arrows":"true","dots":"false","loop":"true","nav_slide_column":5,"rtl":"false"}

Harmoniepark, Antwerpen


Het Harmoniepark is een omsloten landschapspark van 1,8 ha in de Antwerpse binnenstad. In het park ligt de Harmoniezaal met bijbehorende orangerie en een fontein van Henry Van de Velde. Park en zaal zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De groenzone speelt een belangrijke rol in het dagelijkse leven van mensen die in de buurt wonen en werken. Hoewel het park altijd druk gebruikt werd, drong een upgrade naar de 21e eeuw zich op. 

Het Harmoniepark ligt in de Harmoniewijk. In het zuidoosten grenst het aan het Koning Albertpark. De Koningin Elisabethlei is een barrière tussen beide parken. Op buurtniveau zorgt het Harmoniepark voor een belangrijke doorsteek tussen de Mechelsesteenweg en de Harmoniestraat en de tram- en bushaltes in het Albertpark.

Lange geschiedenis

De Harmonie in Antwerpen kent een lange geschiedenis. Het terrein werd destijds aangekocht door de Koninklijke Maatschappij der Harmonie voor het bouwen van een zomerlokaal. De zaal met orangerie werd omstreeks 1846 voltooid, de tuin rond het gebouw werd ingericht volgens de principes van de Engelse landschapsstijl.

Het Harmoniepark heeft een uitgesproken charme en hoewel het goed functioneerde, had het doorheen de tijd wat van zijn sierlijkheid verloren. Sinds de oorspronkelijke aanleg is er veel veranderd, momenteel doet het vooral dienst als drukbezocht groen buurtpark en ontmoetingsplaats voor een mix van jongeren en ouderen.

De Harmoniezaal was de voorbije jaren, na verschillende al dan niet geslaagde architecturale ingrepen, in onbruik geraakt en kwam leeg te staan.

Open oproep

In 2010 besliste de stad Antwerpen om via een open oproep een architect te zoeken voor de renovatie van het geheel. Het Rotterdamse architectenbureau dat als winnaar uit de bus kwam, nam een bureau van landschapsarchitecten in de arm voor de opmaak van het parkontwerp.

Intussen is het park helemaal vernieuwd. In 2017 starten de renovatiewerken aan de zaal en orangerie. Het gebouw zal fungeren als districtshuis voor het district Antwerpen, in de orangerie komt een horecazaak. Voor de restauratie van de art-deco-fontein voor Peter Benoit van Henry Van de Velde loopt nog een subsidieaanvraag. Het gebouw is opgenomen in de lijst van erfgoed, de fontein is als monument beschermd.

Krachtlijnen van het ontwerp

De ‘komvormige’ open ruimte met opgaande randen, de meanderende wandelpaden die verschillende zichten geven in het park, een rijk bomenbestand, het zijn kwaliteiten die worden gekoesterd in het heringerichte park.

Oorspronkelijk had het park slechts één toegang. Het was toen een ‘private’ tuin. Vandaag is het een publiek park dat twee delen van de wijk verbindt. Om dit te optimaliseren kwamen er twee nieuwe toegangen: één ter hoogte van de huidige oversteek naar het Albertpark en één in de noordoostelijke hoek. Toch blijft de typische beslotenheid van het park behouden.

Het park en de Harmonie zijn opgebouwd in een sterke onderlinge relatie, zowel naar gebruik als naar ruimtelijke structuur. Het contrast tussen het statige en symmetrische gebouw en het meanderende en ‘natuurlijke’ landschapspark vormt een belangrijk ensemble. In de loop van de tijd was de ruimte rond het gebouw meer en meer stenig geworden. Om hun relatie te herstellen, brengt

het ontwerp gebouw en park dichter bij elkaar. Tegelijkertijd wordt de parksfeer zo dicht mogelijk tegen het gebouw gebracht.

De speelvoorzieningen en het grasveld in het park worden heel intensief gebruikt door de buurt. Als het weer een beetje meezit, zijn er vaak tientallen kinderen in het park. Het was de ambitie om de speelruimte uit te breiden en beter te integreren in het park.

Ingrepen op het terrein

Een bomenstudie wees uit dat de meeste bomen in het park ongeveer dezelfde leeftijd hebben en dat sommige er slecht aan toe waren. Daarom werd bij de herinrichting verjongd en gericht gekapt zodat het park er ook in de toekomst fris en groen blijft uit zien. Er is gekozen voor typische parkbomen met bijzondere kenmerken zoals bloemkleur, bladvorm, herfstkleur, habitus…

De grote plantvakken aan de rand van het park zijn grondig aangepakt en verjongd. Langsheen de parkpaden brengen schaduwminnende vaste planten kleur in het landschap. Zij moeten het centrale bloemenperk van weleer compenseren. Rondom het park is een nieuwe, dubbele haag geplaatst, die de geborgenheid van het gebied moet bewaren.

De parkpaden zijn uitgevoerd in asfalt met gekleurde toplaag, gecombineerd met mozaïekkeien. Het asfalt en de keien zijn overal opgesloten met een stalen rand die de sierlijke belijning onderstreept. Langsheen het gebouw kwam een zone met mozaïekkeien, in functie van een nauwkeurige afwerking van de bestaande hardstenen plint van het gebouw.

Ook de verlichting is volledig vernieuwd en alle parkbanken zijn vervangen door lange, gebogen houten banken die beeldbepalend zijn voor het hele park.

Omdat het terrein nogal watergevoelig is, zijn zoveel mogelijk maatregelen genomen om het water op een integrale manier te beheren. Zo zijn er grindkoffers en een drainage aangelegd om het water op het terrein te bufferen en te laten infiltreren.

Het park heeft drie nieuwe speelplekken: een balanceerlandschap voor de meer avontuurlijke kinderen, een speeleiland met schommels en klautertoestellen en een zandbak voor de allerkleinsten. De speelplekken zijn gebundeld in één overzichtelijke zone. Daarnaast is er voldoende ruimte voor informeel spel: een multifunctioneel speelveld, verbrede parkpaden voor krijttekenen en routes om te leren fietsen.