Home>Project>Spoor Oost, Antwerpen
{"slide_to_show":"1","slide_to_scroll":"1","autoplay":"true","autoplay_speed":"3000","fade":"false","speed":"300","arrows":"true","dots":"false","loop":"true","nav_slide_column":5,"rtl":"false"}

Spoor Oost, Antwerpen


De voormalige containerterminal op de site Spoor Oost van 11 hectare was verlaten en werd op slechts 1 jaar tijd ontworpen, ingericht en opengesteld als nieuwe publieke ruimte. Vroeger was het een lege vlakte aan de rand van Borgerhout die niet toegankelijk was. Het terrein moest multifunctioneel zijn en zich kunnen bewijzen op de verschillende schaalniveaus van de stad. Het is een publieke ruimte waar zowel groot- als kleinschalige evenementen kunnen plaatsvinden, die dienst doet als parking met maximaal 2300 parkeerplaatsen voor bezoekers van het Sportpaleis en Lotto Arena en die permanent functioneert als publieke ruimte met groenzones voor de dichtst bevolkte buurt van Vlaanderen.

Die drie functies pikken aan op wat de stad Antwerpen de eerste tien jaar hier nodig heeft. Het project Spoor Oost is dan ook een tijdelijke invulling in afwachting van een breder herbestemmingsdebat. Het is een tussentijdse inrichting in een sterk veranderende omgeving met nog veel onzekerheden, zoals het al dan niet overkappen van de Ring en het al dan niet behouden van de onderhoudssporen. De uitkomsten daarvan bepalen sterk de toekomstmogelijkheden van de site Spoor Oost.

Locatie

De site Spoor Oost ligt in het oosten van de stad Antwerpen, aan het ringspoor rond de stad, en raakt in de noordelijke punt, via de spoorwegbrug van Schijnpoort, het park Spoor Noord. Aan de westelijke flank grenst het terrein aan de Noordersingel. In de zuidelijke hoek zijn de woonblokken van Hof ter Loo de dichtstbijzijnde bebouwing.
Het gaat om een spoorwegemplacement van circa 24 hectare groot. De helft van het terrein, circa 11 hectare, is een voormalige containerterminal die decennialang werd ingezet voor de overslag van goederen tussen spoor- en wegverkeer. Na het vertrek van de vorige concessionaris kwam die helft vrij. Het is op die 11 hectare dat de tijdelijke invulling Spoor Oost is uitgewerkt. Aan alle flanken is Spoor Oost omgeven door infrastructuur waardoor het eerder afgelegen en geïsoleerd aanvoelt maar niettemin aansluit bij de binnenstad van Antwerpen.

Functies

De stad koos om het terrein in te zetten voor de behoeften en noden die de stad op dat moment moest oplossen. De drie problemen waarvoor de open en grotendeels verharde ruimte van Spoor Oost soelaas kan bieden zijn: de nood aan open en groene ruimte, aan evenementenruimte en aan parkeerplaatsen bij grote evenementen.
De integratie van die drie functies is essentieel voor dit project. Borgerhout intra muros is het dichtst bevolkte district van Antwerpen en zelfs van Vlaanderen. Met net 1 m² groen en open ruimte per inwoner telt het district nauwelijks groen en openheid. De nood aan publieke ruimte spreekt met andere woorden voor zich.

In de omgeving van Spoor Oost liggen ook enkele grote muziek- en sporttempels die op piekmomenten, bij concerten en wedstrijden, heel druk bezocht worden. Dat brengt heel wat verkeers- en parkeerdruk met zich mee. De stad, De Lijn, Vlaanderen en het Sportpaleis werken samen om te komen tot een meer duurzame modal split. Desalniettemin is er vandaag nog nood aan 4400 parkeerplaatsen om de parkeerdruk in de omliggende wijken te ontlasten. Omwille van de voorbereidende werken aan de Oosterweelverbinding verdwijnen enkele van de beschikbare parkings. Daar biedt Spoor Oost soelaas. Het terrein blijft gedeeltelijk verhard. De site is bruikbaar en inzetbaar als parking voor maximaal 2300 parkeerplaatsen.

Een ander programma in de stad is de Sinksenfoor (jaarlijkse kermis die al sinds de 15de eeuw de stad aandoet) en die op haar vorige standplaats moest verdwijnen. Niet alleen de foor maar ook nog heel wat andere kleine en grote sport- en cultuurevents en recreatieve events zoeken een plaats in de stad. Het komt de levendigheid, het imago en de aantrekking van een stad ten goede. Kortom, een plek voor kleine en grote evenementen is niet evident maar wel broodnodig. Dat te meer om het spreidingsbeleid van de grootschalige events te verbeteren zodat bepaalde buurten op dat vlak niet overbelast worden. Ook daar biedt Spoor Oost, deels verhard en multi-inzetbaar, een oplossing.

Spoor Oost wordt zo op verschillende tijdstippen anders gebruikt. Het gebruik van de publieke ruimte is voornamelijk tijdens de zomer, met uitzondering van de groenzones die continu beschikbaar zijn, het evenementparkeren vindt dan weer vaker plaats in de winter en tijdens het voor- en najaar, de evenementen lopen heel het jaar door. Om die flexibele combinatie mogelijk te maken en vragen vanuit de districten en bewoners zo veel mogelijk te integreren, is hard gesleuteld aan een geschikt ontwerp.

Het heel specifieke en atypische gebruik van Spoor Oost wordt nauwgezet gevolgd en geëvalueerd. Er werd een beheerboard opgericht met alle betrokken stedelijke diensten die maandelijks samenkomt en de programmatie en het beheer in detail opvolgt. Bijkomend is er een klankbordgroep, samengesteld uit alle gebruikers van Spoor Oost, die 2 maal per jaar de verschillende noden en knelpunten bespreekt.

Ontwerp

Spoor Oost is een nieuw soort publieke en experimentele pop-upruimte op schaal van zowel de stad als de buurt. Het terrein is door AG VESPA aangekocht in 2015, het ontwerp is vergund in juni 2015. Na een werfperiode van enkele maanden werd Spoor Oost opengesteld voor het publiek op 26 maart 2016 met een groot openingsfeest.
Op middellange termijn is het de ambitie een nieuw stadsproject te ontwikkelen in het verlengde van Spoor Noord. In afwachting daarvan werd beslist om Spoor Oost nu al in te richten en vrij te geven als tijdelijke publieke ruimte.

In functie van die kortetermijninvulling en de strategische inzet van beperkte middelen werd zoveel mogelijk vertrokken vanuit de bestaande toestand van het terrein. Het ontwerp gaat uit van het behoud van bestaande elementen en de industriële sfeer die wordt bepaald door de containerkranen, spoorinfrastructuur en de grote open weidse ruimte.
In het ontwerp is een belangrijk structurerend element toegevoegd, de ‘Fastlane’. Dat voet- en fietspad van bijna 1 km lang maakt een opdeling in de gigantische ruimte, organiseert mee het parkeersysteem en heeft een speelwaarde.

De centrale as vormt in het ontwerp ook een overgang tussen de meer zachte (groene) westelijke zijde van het terrein en de eerder harde (minerale) oostelijke zijde. Ten westen van de centrale as werd een groenstructuur ingebracht en wordt hoofdzakelijk gewerkt met halfverhardingen. Waar mogelijk bleven de bestaande sporen behouden en werden ze geïntegreerd in het landschapsontwerp. Aan de oostelijke zijde werden de bestaande verhardingen behouden en waar nodig hersteld en uitgebreid.

Om beter aan te sluiten bij de bestaande woonbuurten werden op de koppen van het terrein groenzones of groene buurtparken ingericht met een barbecueplek en een grote grasheuvel met speelelementen.

Op het terrein is op welgekozen locaties sport- en spelinfrastructuur ingeplant. In een strip langs de Singel, waar de bestaande verharding de nodige effenheid en kwaliteit heeft, werden in het zuiden een tennis- en volleybalveld, 3 voetbalvelden en een basketbalveld voorzien. Verder is er een fietsbehendigheidsparcours, sportaanleidingen zoals de grafiek van een atletiekpiste, voetbalvelden en andere sporten.
De achtergelaten spoorwagons zijn verbouwd tot een buurtontmoetingscentrum Bahnhof met horecafunctie, vormgegeven als station.

Hoewel de grote infrastructuurwerken werden uitgevoerd door de hoofdaannemer, schreef AG VESPA voor verschillende deelopdrachten minicompetities uit, op maat ontworpen van Spoor Oost. Onder meer het buurtontmoetingscentrum Bahnhof, de windelementen en de speelelementen werden zo gerealiseerd, zowel door regionale als lokale ondernemers geholpen door jongeren uit de buurt.

Al tijdens het ontwerp- en participatietraject van Spoor Oost is gebleken dat de plek geen evidente publieke ruimte is omwille van haar geïsoleerde ligging, de gevraagde functies op de site en de kortetermijninvulling. Door het dagelijks gebruik van de site te monitoren, en dankzij de conceptsubsidie van de Vlaamse Overheid, wordt er bekeken hoe Spoor Oost verder kan evolueren qua gebruik en welke toevoegingen aan de publieke ruimte noodzakelijk zijn. Er worden in 2017 interventies uitgewerkt om dat te testen en om het herbestemmingsdebat op lange termijn te kunnen voeden.

Spoor Oost is in die zin ook een interessante atypische publieke gebruiks- en testruimte waar verder wordt ingezet op experiment, tijdelijk gebruik en programma doorheen de verschillende seizoenen van het jaar. De ervaringen die stad en gebruiker er opdoen kunnen stadsbreed worden gevaloriseerd als het gaat over de inzet en programmatie van tijdelijke publieke plekken.