Home>Project>Stadspark De Motten / De Jeker, Tongeren
{"slide_to_show":"1","slide_to_scroll":"1","autoplay":"true","autoplay_speed":"3000","fade":"false","speed":"300","arrows":"true","dots":"false","loop":"true","nav_slide_column":5,"rtl":"false"}

Stadspark De Motten / De Jeker, Tongeren


Philippe Loomans, Sweco Belgium

De rivier de Jeker was gedurende 65 jaar verdwenen uit de binnenstad van Tongeren en het stadspark De Motten. Nu is het park heringericht, de versnippering is weggewerkt, de verharding is teruggeschroefd. En bovenal, de Jeker is terug. 

Tot  halverwege vorige eeuw was de Jeker nog zichtbaar in de binnenstad van Tongeren. In 1954 werd de oude loop gedempt omdat hij een open riool was geworden. Het water werd als Nieuwe Jeker omgeleid ten zuiden van het stadspark De Motten. De oude Jekerarm was nog slechts herkenbaar als vijverbak ter hoogte van het begijnhof. Het stadspark in de vallei raakte nadien sterk versnipperd en verhard.

De Jeker herleeft

De voorbije jaren is de Jeker er in vele opzichten op vooruit gegaan, hij nodigt steeds meer uit om er naar te kijken en langs te wandelen. Delen werden ingeschakeld als overstromingsgebied en stroomafwaarts in natuurgebied De Kevie werden oude meanders opnieuw verbonden met de rivier. Door meer water in de vallei vast te houden, is er stroomafwaarts minder overstromingsgevaar. Zo is de slingerende regenrivier met zijn vallei weer een belangrijk natuurrijk milieugebied en een geliefd recreatiegebied geworden. Behalve in de stad Tongeren zelf. Het was de ambitie van het stadsbestuur en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) om het contact tussen de stad en haar rivier en de vallei als geheel te herstellen. Daarnaast spelen de engagementen die Tongeren is aangegaan in het kader van het burgemeestersconvenant voor klimaat en energie, een rol. Met name hittestress is in de bebouwde omgeving groter dan in een landelijke omgeving. De stadskern heeft dus meer last van hittestress waarbij bebouwing en verhardingen een negatieve en de aanwezigheid van water en groen een positieve verkoelende invloed hebben. 

Ambitieus

De uitgangspunten voor het masterplan waren ambitieus. Dankzij de herstelde continuïteit van rivier en vallei moet de Jeker een groenblauwe verbinding zijn tussen het stadscentrum en het natuurgebied De Kevie. Met de rivier als bindmiddel wil Tongeren cultuur aan natuur koppelen en zo een deel van haar belangrijke patrimonium versterken. De Jeker zal als drager van trage wegen het contact herstellen van de oude stad met de vallei en een reeks aantrekkelijke verblijfsgebieden voor de stad duurzaam ontsluiten. Tongeren wil inzetten op waterbeleving en ontharden. Mensen moeten langs het water kunnen genieten en tot rust komen, en de balans tussen verharde en open terreinen en het bijhorend gebruik moet beter worden geregeld. Het masterplan moest dit alles in goede banen leiden met een duidelijke rolverdeling voor alle partijen: de stad, VMM, Fluvius en ook AWV en De Lijn voor de aansluiting op de Wallen en de nieuwe zuidoostelijke indringingsweg.

Rivier als levensader

De opgave was de aanleiding om verschillende wateraspecten en vormen van beleving samen te brengen in één park met verschillende ‘kamers’, rond de rivier als levensader met een sterk geprononceerde oever aan de stadskant en een zachte parkoever aan de kant van De Motten. De Jeker krijgt op zijn weg door de stad zijn vallei terug, die stadsdelen, diensten en patrimonium verbindt tot een aantrekkelijk geheel dat meer is dan een optelsom van de delen.

Verschillende wateraspecten

Er is gekozen voor de combinatie van een deels historisch en deels nieuw tracé dat aansluit op de oude arm. De Jeker volgt de Wallen en is zo de schakel tussen de oude kernstad en het park, maar in het park zoekt de rivier resoluut een eigen weg die tegemoet komt aan alle noden en kansen die de context biedt. Aan de stedelijke kant is een hoge kaaimuur gebouwd met natuursteen uit Namen, aan de parkzijde een lage muur onder de waterlijn met een groen talud. Vistrappen met breukstenen drempels zorgen steeds voor voldoende water in de bedding van de louter door regenwater gevoede rivier en maken de migratie van vissen zelfs in droge periodes weer mogelijk. Open infiltratiebekkens en vernattingszones in plasbermen vangen regenwater op dat wordt gebruikt in de volkstuinen. De renovatie en opwaardering van de visvijvers met zitplekken en terrassen leidt tot een grotere beleving voor bezoekers en vissers. Op de plaats waar vroeger het openluchtzwembad was en nadien een parking, is er nu een waterbelevingsplein. Dankzij een slimme ontwerpingreep loopt het waterplein visueel door in de Jeker. In de praktijk zijn de waterstromen echter gescheiden en liggen ze op een verschillend hoogtepeil. Om hygiënische redenen is het water waarin kinderen spelen geen rivier- maar leidingwater. Op termijn, als al het vuile water is afgekoppeld, kan regenwater uit de oude binnenstad gebruikt worden om het plein onder water te zetten zodat het in de winter kan dienen als schaatspiste en in de zomer kan zorgen voor afkoeling en beleving.

Valleipark

Het park bestaat uit verschillende ‘kamers’ met zowel klassieke grasperken, ligweiden en plantsoenen als extensief beheerde graspartijen en plasbermen. Er is ruimte voor sport en spel, voor rust en stilte te midden de natuur. Ondanks de ingrijpende veranderingen zijn de vroegere bomen maximaal behouden. Elke boom die gerooid werd, is vervangen door minstens één nieuw exemplaar dat bovendien beter beantwoordt aan de landschappelijke onderlegger van een valleigebied. Er is gekozen voor grotere maten met stamomtrek 40/45 centimeter en een vijftiental soorten. Een uitgebreid netwerk van trage wegen brengt de waardevolle delen van de vallei stroomop- en -afwaarts binnen handbereik en voegt er nieuwe delen aan toe. De verkeerssituatie in en rond het park is grondig gewijzigd. Er kwam een knip voor het gemotoriseerd verkeer, voetgangers en fietsers kregen betere verbindingen. De nieuwe inrichting leverde zo een halve hectare netto ontharding op.