Home>Project>Oude Ballenspeelplein, Schaarbeek
{"slide_to_show":"1","slide_to_scroll":"1","autoplay":"true","autoplay_speed":"3000","fade":"false","speed":"300","arrows":"true","dots":"false","loop":"true","nav_slide_column":5,"rtl":"false"}

Oude Ballenspeelplein, Schaarbeek


In de oude volkswijk Helmet zijn het Oude Ballenspeelplein, een gedeelte van de Richard Vandeveldestraat en de Apollosquare volledig heringericht. De focus lag op het versterken van de leefbaarheid voor de omwonenden. Waar vroeger verkeerseilanden, parkeerstroken en brede wegenis dominant waren, overheersen nu rust, groen, gazon en vrije ruimte voor wandelaars.

De herinrichting van het Oude Ballenspeelplein past in één van de duurzame wijkcontracten, die met het oog op stadsrenovatie worden afgesloten tussen het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, de gemeente en de inwoners van een Brusselse wijk. Eén van de vijf hoofdthema’s van deze contracten is het verbeteren van de leefbaarheid en de toegankelijkheid van de openbare ruimte. Prioriteiten zijn de verplaatsingen van voetgangers en fietsers, de aanleg van voetgangerszones, de aanleg van nieuwe groene ruimten en een betere toegankelijkheid voor personen met een beperkte mobiliteit. Deze acties gaan samen met doelstellingen voor het versterken van de sociale cohesie en het verbeteren van de openbare netheid.

De volkse wijk Helmet

Helmet is een volkse wijk met kleinere en eenvoudige woningen, een hoge concentratie van sociale-woningbouw en heel wat middenstanders. De Apollosquare, het Oude Ballenspeelplein en het deel van de Richard Vandeveldestraat ertussenin liggen centraal in de wijk. Op het vroegere Helmetplateau vallen de twee hoge woongebouwen op, midden de traditionele bebouwing in de omgeving. Die schaalbreuk – door vorm, volume en ruimte – in het weefsel is het gevolg van de afbraak van het traditionele bouwblok en de bouw van de twee woonblokken. Deze hadden geen relatie met de publieke ruimte en waren ingeplant op een parkeersokkel, volgens totaal andere principes en uitgangspunten dan het omliggende stedelijke weefsel. De Apollosquare, het Oude Ballenspeelplein en de sociale-woningblokken met de parkings illustreerden het ongezellige karakter van de wijk.

Beleving en sociale cohesie

In het kader van het duurzame wijkcontract Helmet zijn plein en square omgevormd tot openbare, groene, gezellige en speelse ruimtes met ecologische kwaliteiten. Deze ingrepen in het publieke domein zijn gekoppeld aan ingrepen in de plint van de sociale-woonblokken. De sociaal-veilige toegankelijkheid van de woonblokken is verbeterd. Op de benedenverdieping bevorderen nieuwe, gemeenschappelijke voorzieningen de sociale samenhang: buitenschoolse opvang, activiteiten voor ouderen, sociaal restaurant. De gemeenschapsvormende principes zijn doorgetrokken in de renovatie van het plein, met gedeelde ruimtes voor iedereen en de inplanting van recreatieve en ludieke voorzieningen en meubilair.

Tapijt met eilanden

Het ontwerp kwam tot stand na vele gesprekken tussen ontwerper, opdrachtgever en bewoners. Daaruit kwamen drie basisprincipes naar voren om de gemeenschappelijk ruimte in te richten: eenheid door de bestrating als drager; eilanden (nieuwe en bestaande) met verschillende functies; een kwaliteitsvolle uitrusting (meubilair, verlichting…). De drie verschillende openbare ruimtes (Oude Ballenspeelplein, Richard Vandeveldestraat, Apollosquare) zijn als een integraal project bekeken. De perifere bebouwing bakent hierdoor opnieuw het plein af en creëert een nieuwe plek in de wijk. Om die eenheid te verkrijgen, is de verkeersafwikkeling veranderd. Het Oude Ballenspeelplein, dat vroeger als een rondpunt fungeerde, is aan de Apollosquare gekoppeld door de rijweg aan de zuidelijke zijde te leggen, in dubbele rijrichting, en de straat tussen de twee pleinen op te heffen. De eengemaakte ruimte is overdekt door een ‘tapijt’, een vlak in een uniform materiaal. Op dit vlak zijn de bestaande elementen, de twee woonblokken en de twee rijen tulpenbomen (Liriodendron tulipifera), de eerste eilanden. De bijkomende eilanden op het tapijt zijn functioneel opgeladen. Alle eilanden zijn echter flexibel in vorm, functie en tijd. De flexibiliteit van de bouwblokken is vervat in het bouwprogramma voor de koppen van het gelijkvloers (studieruimte voor kinderen en seniorenlokaal). De flexibiliteit van de andere eilanden ligt zowel in de vormelijkheid, die kan worden bijgestuurd zonder het ontwerp essentieel te wijzigen, als in de functionaliteit.